Biên niên sự kiện

Hội nghị Pháp - Việt khai mạc tại Phôngtennơblô, Chủ tịch Hồ Chí Minh là thượng khách của Chính phủ Pháp nên không tham dự Hội nghị.

Buổi sáng, Chủ tịch Hồ Chí Minh họp số anh em tùy tùng để dự thảo chương trình làm việc trong tuần lễ tới (tiếp đón, chiêu đãi, tham quan).

11 giờ, Người tiếp tướng Giăngtilom đến chào mừng.

12 giờ, Người mời cơm sáu đại biểu Công giáo Việt Nam ở Pari, một nhà khảo cổ Việt kiều tại Brúcxen (Bruxelles, Bỉ). Ông bà Nguyễn Mạnh Hà cũng có mặt trong buổi tiếp.

19 giờ 30 phút, sau bữa cơm chiều, Người cùng ba anh em tùy tùng xem phim “Người đàn ông đội mũ tròn” tại rạp Abbé Grégoire.

8 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời phỏng vấn của phóng viên Camben (Campbell), đại diện báo New York Times.

9 giờ, Người tiếp Đoàn nghị sĩ Angiêri đến chào mừng và tỏ tình đoàn kết với nhân dân Việt Nam.

10 giờ, Người tiếp ông bà thân sinh của thiếu tá Mỹ Điuây (Dewey) đã chết tại Đông Dương.

13 giờ, Người dự bữa cơm trưa do ông bà Rôxenphen (Rosenfeld)(1) mời. Cùng dự có cựu Thủ tướng Lêông Blum (Léon Blum) và nghị sĩ Quốc hội Luyxi (Lussy).

17 giờ, Người tiếp nhà báo Bácbê Raymông đến thăm.

18 giờ, Người tiếp đoàn đại biểu nhóm nghị sĩ trong Liên đoàn dân chủ Angiêri đến thăm và trao đổi về vấn đề Liên hiệp Pháp.

20 giờ, Người tiếp các đại biểu Tổng Liên đoàn lao động Pháp và Tổng thư ký Liên đoàn lao động thế giới. Các đại biểu thông báo Liên đoàn lao động thế giới đã công nhận Công đoàn Việt Nam là hội viên.

-----------------------------------------------------------------------------

1) Rosenfeld là nhà báo nổi tiếng, chỉ đạo 20 tờ báo ở các tỉnh nước Pháp. Vợ ông là luật sư, cả hai người đều nhiệt tình ủng hộ phong trào đòi độc lập của Việt Nam.

8 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp nữ phóng viên báo Les Etoiles và một số phóng viên các báo khác.

10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng ông J. Xanhtơny viếng mộ liệt sĩ bị phát xít Đức bắn trên đồi Valêriêng (Mont Valérien). Người xúc động nói: “Trông thấy nghĩa sĩ Pháp vì độc lập tự do, mà bị người Đức tàn sát, lại nhớ đến những nghĩa sĩ Việt, cũng vì độc lập tự do mà bị người khác tàn sát, khiến cho người ta thêm nỗi cảm động ngậm ngùi. Quyền độc lập tự do ở nước nào cũng vậy, đều do xương máu của những nghĩa sĩ, và đoàn kết của toàn quốc dân, mà xây dựng nên. Vậy nên, những người chân chính ham chuộng độc lập, tự do của nước mình, thì phải kính trọng độc lập tự do của dân tộc khác”.

11 giờ, Người đến thăm Khách sạn Anhvaliđơ (Hotel des Invalides), nơi dùng làm Bảo tàng Quân đội. Lão tướng Rốt (Rotz), Giám đốc Bảo tàng cùng đội quân danh dự ra đón chào, hướng dẫn Người xuống thăm mộ danh tướng Pháp Napôlêông Bônapáctơ (Napoléon Bonaparte).

12 giờ 30 phút, Người về đến Khách sạn Roayan Môngxô.

13 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng ông J. Xanhtơny đi dự tiệc chiêu đãi do Đô đốc Đácgiăngliơ mời tại Khách sạn Rítz (Ritz). Cùng dự có cả những nhân vật từng là quan chức cao cấp ở Đông Dương như hai cựu Toàn quyền Đông Dương  A. Varen và A. Xarô.

17 giờ, Người dự cuộc đón tiếp chính thức do Hội đồng thành phố Pari tổ chức tại Tòa Thị chính. Đô đốc Đácgiăngliơ chủ tọa buổi lễ. Cùng dự có các ông Mariuýt Mutê, A. Varen, J. Xanhtơny và nhân dân Pari. Đáp lại lời chào mừng của ông Thị trưởng Pari Vécnhon (Vergnolles), Chủ tịch Hồ Chí Minh cảm ơn nhân dân Pari và ông Thị trưởng đã dành cho Người sự đón tiếp trọng thể và thân mật. Người nói đại ý: Người bao giờ cũng yêu mến Thủ đô nước Pháp, nơi thâu góp những tinh hoa tri thức và văn hóa mà hiện nay vẫn đang có sức hấp dẫn đối với Việt Nam. Người kính trọng nhân dân Pari, những người luôn luôn phấn đấu cho những tư tưởng độ lượng bao dung và cấp tiến. Dân tộc Việt Nam cũng đang ra sức phấn đấu để bảo vệ và thực hiện những lý tưởng nhân dân Pari hằng theo đuổi...

Trước khi ra về, Người viết lưu niệm vào cuốn Sổ Vàng của thành phố.

20 giờ 30 phút, Chủ tịch Hồ Chí Minh mở tiệc chiêu đãi Thủ tướng Gioócgiơ Biđôn, các bộ trưởng, các vị giữ trọng trách trong Quốc hội Pháp và các tướng lĩnh. Chủ khách thân mật chuyện trò. Tới tận nửa đêm, tiệc mới tan.

Cùng ngày, Người gửi điện chúc mừng Philíppin tuyên bố độc lập(1). Điện mừng có đoạn:

“Nhiều dân tộc khác không may mắn bằng Phi Luật Tân(2) còn đang tranh đấu chống đế quốc để giành quyền độc lập. Nhưng hết thảy các dân tộc cũng đã trải qua những nỗi đau đớn chung, rồi đây sẽ liên hợp với nhau để tiến tới một nền hòa bình lâu bền và một nền dân chủ chân chính.

Nước Việt Nam quốc gia tự do, mong mỏi sự hợp tác đó sẽ thành công rực rỡ.”

-------------------------------------------------------------------------------

1) Ngày 4-7-1946, Philíppin tuyên bố độc lập sau khi được Hoa Kỳ trao trả chủ quyền quốc gia.

2) Philíppin (B.T).

10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng tướng Giăngtilom (Gentilhomme), tướng Rơve (Revers) tới đặt vòng hoa trước mộ chiến sĩ vô danh tại Khải hoàn môn và ký tên vào Sổ Vàng của khu lưu niệm.

11 giờ, Người đến đặt vòng hoa trước mộ binh sĩ Đông Dương chết trong Chiến tranh thế giới thứ nhất tại nghĩa trang Nôgiăng xuya Mácnơ (Nogent sur Marne), ngoại ô Pari. Đón Người tại đây có Bộ trưởng Bộ nước Pháp hải ngoại Mariuýt Mutê. Vòng hoa của Người mang dòng chữ: “Hồ Chí Minh ai điếu các chiến sĩ Việt Nam”. Người nói với kiều bào có mặt tại đó, đại ý: Người Việt Nam phải đoàn kết làm cho nước nhà hoàn toàn vinh quang, sánh vai với các nước trên thế giới, xây dựng hạnh phúc cho Tổ quốc, cho nhân loại để khỏi phụ lòng những người đã vì nước mà thiệt mạng. Người chết đã vậy, còn các kiều bào ở Pháp nên xử sự thế nào để người Pháp hiểu biết và quý mến mình.

13 giờ, Người cùng ông J. Xanhtơny đi dự tiệc chiêu đãi do Bộ trưởng Bộ nước Pháp hải ngoại Mariuýt Mutê tổ chức tại Khách sạn Grisông (Grichon), cùng dự còn có Bộ trưởng Varen (Varenne) - cựu Toàn quyền Đông Dương. Sau buổi tiệc, Người cùng J. Xanhtơny tham quan Cung điện Vécxây.

20 giờ 30 phút, Người dự buổi dạ hội do Chính phủ Pháp tổ chức tại rạp Ôpêra, nhà hát lớn nhất và nổi tiếng nhất của Pari và nước Pháp. Cùng dự có Thủ tướng Gioócgiơ Biđôn và phu nhân.

Ngày đầu tiên trong Chương trình chính thức đón tiếp Chủ tịch Hồ Chí Minh của Chính phủ Pháp, vào hồi 11 giờ, Bộ trưởng Bộ nước Pháp hải ngoại Mariuýt Mutê cùng các quan chức cấp cao trong Chính phủ Pháp tới Khách sạn Roayan Môngxô đón Chủ tịch Hồ Chí Minh đến gặp Thủ tướng Gioócgiơ Biđôn (Georges Bidault) tại Dinh Thủ tướng, số 14 phố Xanh Đôminic (Saint Dominique). Lễ đón tại khách sạn diễn ra rất long trọng, có lính bồng gươm trần đứng hai bên làm hàng rào danh dự. Từ khách sạn đến Dinh Thủ tướng, xe của Người đi giữa đội môtô bảo vệ, dẫn đầu là xe của Cảnh sát trưởng Pari. Hai bên hè đường, nhiều quãng dân chúng tụ tập rất đông vẫy tay chào.

Đến Dinh Thủ tướng, nghi lễ đón tiếp càng trọng thể hơn. Quốc ca hai nước Việt và Pháp nổi lên hùng tráng để đón chào. Sau khi duyệt binh xong, Chủ tịch Hồ Chí Minh theo sự hướng dẫn của Bộ trưởng Mutê vào phòng khách gặp Thủ tướng Biđôn. Thủ tướng Biđôn xuống tận chân cầu thang đón tiếp Người. Hai vị quốc trưởng chào mừng, chúc tụng lẫn nhau, rồi vào phòng khách gặp gỡ riêng. Cuộc tiếp xúc diễn ra chừng mươi phút, sau đó hai người từ biệt. Chủ tịch Hồ Chí Minh ra về, nghi lễ vẫn được tiến hành như lúc đi cho tới khách sạn.

13 giờ 30 phút, ông J. Xanhtơny tới khách sạn đón Chủ tịch Hồ Chí Minh đến dự tiệc chiêu đãi do Thủ tướng Pháp mời với nghi lễ long trọng. Trước khi vào phòng tiệc, Chủ tịch Hồ Chí Minh có cuộc tiếp xúc riêng với Thủ tướng Pháp trong ít phút. Tới dự buổi tiệc có đủ mặt tân cựu Thủ tướng và các vị Bộ trưởng. Trong buổi tiệc, sau diễn văn chào mừng của Thủ tướng Biđôn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc đáp từ cảm ơn Chính phủ và nhân dân Pháp đã đón tiếp Người rất ân cần, nồng nhiệt. Khi nói đến hội nghị giữa hai nước sắp tới, Người tin tưởng hội nghị có thể sẽ gặp nhiều khó khăn, song “sự thành thực và lòng tin cậy của hai bên sẽ vượt qua mọi điều trở ngại”. Người nhắc lại một nguyên tắc đạo đức mà triết lý phương Đông và phương Tây đều tán dương: “Điều mà mình không muốn thì đừng làm với người khác”(1).

Sau bữa tiệc, Thủ tướng Biđôn tiễn Người ra tận cửa Dinh Thủ tướng và chụp một bức ảnh chung.

16 giờ, Người tiếp Thủ tướng Pháp Gioócgiơ Biđôn đến đáp lễ tại Khách sạn R. Môngxô. Hai bên nói chuyện chừng mươi phút. Sau khi Thủ tướng ra về, một số quan chức Pháp còn ở lại uống trà và đàm đạo.

Cùng ngày, sau khi trao đổi với đại diện Chính phủ Pháp về binh sĩ Việt Nam ở Pháp muốn trở về Tổ quốc, được sự nhất trí của hai bên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư cho các binh sĩ Việt Nam ở Pháp, thông báo chín điều đã thỏa thuận với Chính phủ Pháp và khuyên anh em: phải giữ kỷ luật tử tế; phải đoàn kết, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau; về đến nhà phải giúp ích Tổ quốc, phải ủng hộ Chính phủ; phải ăn ở cho xứng đáng với một người công dân của nước Cộng hòa Dân chủ Việt Nam.

-----------------------------------------------------------------------------

1) Nguyên văn tiếng Hán: “Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân”.