9 giờ, tại Nhà hát thành phố Hà Nội, kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa(1) đã long trọng khai mạc.
Đọc diễn văn khai mạc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu bật ý nghĩa lịch sử của Quốc hội lần này. Sau đó, thay mặt Chính phủ liên hiệp lâm thời, Người đề nghị Quốc hội mở rộng số đại biểu thêm 70 người là đại diện của Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mệnh đồng minh Hội vì “Trong lúc toàn thể đồng bào đương tranh đấu thì những đồng chí cách mạng Việt Nam ở hải ngoại không có thì giờ tham gia vào cuộc Tổng tuyển cử của dân ta” và để Quốc hội ta “tỏ cho thế giới, cho toàn dân biết là chúng ta đoàn kết nhất trí” (Quốc hội biểu quyết tán thành).
Sau khi nghe báo cáo công việc Chính phủ đã làm trong sáu tháng qua, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời trao quyền lại cho Quốc hội để tổ chức Chính phủ mới.
Chủ tịch Hồ Chí Minh được Quốc hội nhất trí bầu làm Chủ tịch Chính phủ Kháng chiến và giao nhiệm vụ đứng ra tổ chức Chính phủ mới.
10 giờ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc báo cáo trước Quốc hội về việc thành lập Chính phủ Liên hiệp kháng chiến(2) và nói rõ sở dĩ việc tổ chức Chính phủ mới được nhanh chóng như vậy là vì “Chính phủ này ra mắt gồm có các đại biểu các đảng phái và các anh em không đảng phái, trước đây đã thương lượng và thỏa thuận với nhau”. Tiếp đó, Người giới thiệu thành phần của Chính phủ liên hiệp kháng chiến(3), Tối cao Cố vấn đoàn và Kháng chiến ủy viên hội.
Được Quốc hội thông qua, Chính phủ Kháng chiến, Tối cao Cố vấn đoàn và Kháng chiến ủy viên hội tuyên thệ nhậm chức: “Trước bàn thờ thiêng liêng của Tổ quốc, trước Quốc hội, thề xin cương quyết lãnh đạo nhân dân kháng chiến, thực hiện nền dân chủ cộng hòa Việt Nam, mang lại tự do hạnh phúc cho dân tộc. Trong công việc giữ gìn nền độc lập, chúng tôi quyết vượt mọi nỗi khó khăn dù phải hy sinh tính mệnh cũng không từ”.
Trước khi kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa I bế mạc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát biểu cảm ơn các đại biểu, “chúng ta cũng hứa với nhau rằng: Quốc hội họp lần này là Quốc hội kháng chiến mà Chính phủ cử ra là Chính phủ kháng chiến. Tôi mong rằng Quốc hội họp lần sau sẽ là Quốc hội thắng lợi, mà Chính phủ cũng sẽ là Chính phủ thắng lợi”.
--------------------------------------
1) Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà: Sau khi thực hiện thắng lợi cuộc Tổng tuyển cử trong cả nước, Đảng và Chính phủ ta đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương nhanh chóng triệu tập cuộc họp Quốc hội để đối phó kịp thời với tình hình mới.
Sáng ngày 2-3-1946, Quốc hội khóa I đã họp kỳ thứ nhất tại Nhà hát thành phố Hà Nội.
Gần 300 đại biểu Quốc hội của cả nước đã về dự kỳ họp (các đại biểu Nam Bộ vì bận công việc kháng chiến chưa ra kịp).
Kỳ họp được tiến hành một cách khẩn trương và có kết quả. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc lời khai mạc và báo cáo công tác trong 6 tháng vừa qua của Chính phủ Liên hiệp lâm thời trước Quốc hội. Người nêu rõ ý nghĩa của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, vạch rõ những khó khăn và đề ra những nhiệm vụ trước mắt của cách mạng nước ta và khẳng định: “Quốc hội và Chính phủ còn có những gánh nặng nề, phải bước qua nhiều sự̣ khó khăn, nhưng tôi chắc rằng quốc dân sẽ nhất trí, dự̣a vào sức đoàn kết mà làm việc, và như thế thì dù khó khăn đến đâu, kháng chiến sẽ thắng lợi và kiến quốc sẽ thành công”.
Để tập trung mũi nhọn vào kẻ thù chính là thực dân Pháp, và hạn chế những hành động phá hoại của bọn phản động tay sai của quân đội Tưởng Giới Thạch, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương mở rộng thành phần của Quốc hội khóa I. Người đề nghị Quốc hội cho phép 70 đại biểu của các đảng phái tay sai của Quốc dân Đảng Tưởng Giới Thạch tham gia Quốc hội không qua bầu cử (gồm 20 người của Việt Nam Cách mệnh đồng minh hội và 50 người của Việt Nam Quốc dân Đảng).
Quốc hội đã hoàn toàn nhất trí với bản báo cáo và đề nghị của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Quốc hội đã trao cho Người thành lập Chính phủ mới, Chính phủ Liên hiệp kháng chiến. Quốc hội đã bầu ra Ban Thường trực, Tiểu ban Dự thảo Hiến pháp, Kháng chiến ủy viên hội và Đoàn Cố vấn tối cao.
Thành công của cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội và thắng lợi của Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội là thắng lợi của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc lãnh đạo nhân dân ta xây dựng và củng cố chính quyền, đưa đất nước ta vượt qua những thử thách to lớn ban đầu, chuẩn bị điều kiện để tiến lên giai đoạn mới.
2) Chính phủ Kháng chiến, còn gọi là Chính phủ Liên hiệp chính thức, Chính phủ Liên hiệp kháng chiến, được thành lập ngày 2-3-1946 tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, theo sự giới thiệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh và được Quốc hội nhất trí thông qua.
Chính phủ Kháng chiến do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch và Nguyễn Hải Thần là Phó Chủ tịch gồm 10 Bộ (Ngoại giao, Nội vụ, Kinh tế, Tài chính, Quốc phòng, Xã hội, Giáo dục, Tư pháp, Giao thông công chính, Canh nông), do đại biểu các đảng phái và không đảng phái, những trí thức và những người có danh vọng phụ trách.
3) Thành phần của Chính phủ liên hiệp kháng chiến gồm:
1. Chủ tịch Hồ Chí Minh
2. Phó Chủ tịch Nguyễn Hải Thần
3. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Tường Tam
4. Bộ trưởng Bộ Nội vụ Huỳnh Thúc Kháng
5. Bộ trưởng Bộ Kinh tế Chu Bá Phượng
6. Bộ trưởng Bộ Tài chính Lê Văn Hiến
7. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Anh
8. Bộ trưởng Bộ Xã hội, kiêm Y tế, Cứu tế và Lao động Trương Đình Tri
9. Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đặng Thai Mai
10. Bộ trưởng Bộ Tư pháp Vũ Đình Hòe
11. Bộ trưởng Bộ Giao thông Công chính Trần Đăng Khoa
12. Bộ trưởng Bộ Canh nông Bồ Xuân Luật