Trong năm
Hồ Chí Minh viết bài thơ trên vách đá hang Thông Phong, bản Pa Mông, huyện Tĩnh Tây, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc(1).
Nguyên văn chữ Hán bài thơ như sau:
“Nhật xuất Đông phương nhất điểm hồng,
Nga my, phượng nhãn tư loan cung.
Mãn thiên tinh đẩu linh đinh điêu,
Ô vân cái nguyệt ám mông lung”.
Dịch nghĩa là:
“Mặt trơi mọc phương Đông, một điểm hồng,
Mắt phượng mày thiên nga như canh cung.
Sao đầy trơi treo tan mát,
Mây đen che trăng mờ mông lung”.
Tạm dịch thành vần là:
“Phương Đông trời đỏ vầng dương mọc,
Mắt phượng mày nga tựa cánh cung.
Sao sáng đầy trời treo tản mát,
Mây đen che nguyệt tôi mông lung”.
---------------
1) Từ ngày 28-1-1941, sau khi về nước, Hồ Chí Minh nhiều lần qua biên giới đến huyện Tĩnh Tây. Những lần sang Tĩnh Tây, Hồ Chí Minh thương ở nhà Từ Vĩ Tam, một nông dân nghèo, kết nghĩa anh em với Hồ Chí Minh, sống tại bản Pa Mông. Mỗi khi cảnh sát xã (hương cảnh) lùng sục thì Từ Vĩ Tam lại đưa Hồ Chí Minh đến ẩn ở một hang đá mà nhân dân địa phương gọi là hang Thông Phong. Hang Thông Phong ở trên núi Phong Nham, cách bản Pa Mông khoảng 1km, qua cánh đồng lúa. Từ chân núi đá lên đến hang cao khoảng 50 - 60m. Trong hang kê 2 phản gỗ cho Hồ Chí Minh và Từ Vi Tam nằm. Chiếc chăn để Hồ Chí Minh đắp lúc ngủ trong hang cũng do Từ Vi Tam đưa lên (các hiện vật đó nay đều không còn). Có lúc Hồ Chí Minh ở trong hang cả ngày. Có bữa ăn ở nhà Từ Vi Tam, có lúc do cụ Hoàng Tài Hán, em kết nghĩa của Từ Vi Tam đem lên hang. Bữa ăn rất đạm bạc, lúc cơm, khi cháo, và có lúc lại là ngô.
Cụ Hoàng Tài Hán kể: Hồ Chí Minh đặt tên mới cho hang là Tú Tung Động, nghĩa là Động ở trên cao và đẹp. Tên mới của hang do Hồ Chí Minh hướng dẫn cụ Hoàng Tài Hán viết bằng vôi ở trung tâm của hang. Ngoài ra, trong hang còn có các chữ khác như “Ẩn cư hoạt lộ” (Con đường sống ở ẩn), “Kết nghĩa huynh đệ, đại gia nhất điều tâm” (Kết nghĩa anh em, mọi người đồng một lòng). Hiện nay nhiều chữ vẫn còn rõ nét, dễ đọc, nhưng có chư đã bị mờ không dễ nhận biết. Riêng bài thơ trên cụ Hoàng Tài Hán kể là do chính Hồ Chí Minh viết bằng than đen ở vách khá cao của hang (B.T).