1. Bối cảnh ra đời “Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu”

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa non trẻ ra đời phải đối diện với muôn vàn khó khăn, thử thách: nền kinh tế kiệt quệ; giặc đói, giặc dốt để lại hậu quả nghiêm trọng; chính quyền cách mạng phải đối mặt với âm mưu xâm lược, chống phá của các thế lực thù địch trong và ngoài nước. Trong tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, việc nhanh chóng xây dựng một nhà nước hợp pháp, hợp hiến, được nhân dân thừa nhận và ủng hộ là yêu cầu cấp bách.

Với tầm nhìn chiến lược và tư duy chính trị sắc sảo, ngay từ phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời (ngày 3/9/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề xuất tổ chức Tổng tuyển cử bầu Quốc hội, xác định đây là 1 trong 6 nhiệm cấp bách của cách mạng. Quyết định này thể hiện rõ bản chất dân chủ của chế độ mới, đồng thời khẳng định vai trò chủ thể của nhân dân trong việc xây dựng chính quyền cách mạng.

Ngày 5 tháng 1 năm 1946, một ngày trước cuộc Tổng tuyển cử Quốc hội đầu tiên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra“Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu” đăng trên Báo Cứu quốc số 134. Lời kêu gọi nhanh chóng lan rộng khắp các vùng, miền, trở thành tiếng gọi thiêng liêng khơi dậy ý thức, trách nhiệm và quyền làm chủ của mỗi người dân đối với vận mệnh đất nước.

2. Nội dung cốt lõi của “Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu”

“Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu” của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngắn gọn, súc tích, được diễn đạt bằng ngôn ngữ giản dị, gần gũi, dễ hiểu nhưng hàm chứa sức thuyết phục sâu sắc và lay động trái tim hàng triệu người dân.

Ngay ở phần mở đầu, Người đã khẳng định ý nghĩa đặc biệt của cuộc bầu cử là dịp để nhân dân ta được hưởng quyền dân chủ thực sự: “Ngày mai mồng 6 tháng Giêng năm 1946. Ngày mai là một ngày sẽ đưa quốc dân ta lên con đường mới mẻ. Ngày mai là một ngày vui sướng của đồng bào ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, vì ngày mai là một ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình” (1). Việc lặp lại cụm từ “ngày mai” không chỉ nhấn mạnh thời điểm lịch sử trọng đại mà còn khơi dậy niềm tin, niềm hy vọng và trách nhiệm của mỗi người dân trong một quốc gia vừa giành được độc lập, chấm dứt hoàn toàn ách đô hộ của thực dân, phong kiến, bắt đầu thực hiện quyền làm chủ thực sự của mình. Qua đó, Hồ Chí Minh khẳng định giá trị cốt lõi của nền dân chủ mới: nhân dân trở thành chủ thể quyền lực, lần đầu tiên được trực tiếp tham gia quyết định vận mệnh quốc gia bằng lá phiếu.

Đặc biệt, trong bối cảnh đất nước đang đứng trước nguy cơ xâm lược, Người còn đặt “lá phiếu” trong cuộc đấu tranh toàn diện của dân tộc: “Về mặt chính trị, thì nhân dân dùng lá phiếu mà chống với quân địch. Một lá phiếu cũng có sức lực như một viên đạn” (2). Câu nói này thể hiện tư duy chiến lược độc đáo của Chủ tịch Hồ Chí Minh: ngoài mặt trận quân sự, thắng lợi trên mặt trận chính trị và tinh thần là điều kiện quan trọng bảo vệ nền độc lập non trẻ. Lá phiếu trở thành “vũ khí chính trị” của nhân dân trong công cuộc đấu tranh giành và giữ gìn quyền tự do, quyền làm chủ đất nước.

Lời kêu gọi còn mang ý nghĩa “đối ngoại” sâu sắc, là dịp thể hiện cho thế giới hiểu rõ hơn về sức mạnh, tinh thần đại đoàn kết và ý chí kiên cường, quyết tâm chống thực dân, đế quốc, bảo vệ nền độc lập non trẻ vừa mới giành được của dân tộc Việt Nam:  “Ngày mai, quốc dân ta sẽ tỏ cho thế giới biết rằng dân Việt Nam ta đã: Kiên quyết đoàn kết chặt chẽ, kiên quyết chống bọn thực dân, kiên quyết tranh quyền độc lập” (3).

Một điểm nhấn nổi bật trong “Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu” là quan niệm sâu sắc về quyền bầu cử không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm cao cả của công dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi nhân dân đi bỏ phiếu với tinh thần tự giác, ý thức rõ vai trò của mình trước quốc gia, dân tộc. Người khẳng định: “Ngày mai dân ta sẽ lựa chọn và bầu ra những người xứng đáng thay mặt cho mình và gánh vác việc nước” (4) ... “Ngày mai, tất cả các bạn cử tri, đều phải nhớ đi bầu cử. Ngày mai, mỗi người đều nên vui vẻ hưởng quyền lợi của một người dân độc lập, tự do” (5). Tư tưởng này thể hiện rõ quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ: dân chủ không phải là khái niệm xa lạ mà gắn liền với cuộc sống hằng ngày của người dân: từ quyền tự do biểu đạt đến nghĩa vụ làm chủ vận mệnh của đất nước và trách nhiệm đối với tương lai của đất nước. Đồng thời, Người cũng nhấn mạnh trách nhiệm của những người được bầu, cũng như của những người không trúng cử, phải tiếp tục cống hiến, “không nên ngả lòng”, luôn vì dân, vì nước. 

3. Thông điệp dân chủ bền vững của một dân tộc độc lập

“Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu” của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ hướng tới một sự kiện cụ thể, mà còn gửi gắm một thông điệp có ý nghĩa lâu dài: dân chủ là bản chất của Nhà nước Việt Nam mới.

Trong điều kiện đất nước vừa giành được độc lập, việc tổ chức Tổng tuyển cử và kêu gọi toàn dân tham gia bỏ phiếu là minh chứng thuyết phục trước quốc dân và thế giới về tính chính danh của chính quyền cách mạng. Đó là lời khẳng định mạnh mẽ rằng: Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được xây dựng trên nền tảng ý chí, nguyện vọng và sự lựa chọn của nhân dân. Thông qua Lời kêu gọi, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng cho tư tưởng “lấy dân làm gốc”, coi nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước. Đây là sự kế thừa và phát triển sáng tạo các giá trị dân chủ tiến bộ của nhân loại, đồng thời phù hợp với truyền thống yêu nước, đoàn kết, nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam; là điểm cốt lõi tạo nên chiều sâu tư tưởng dân chủ Hồ Chí Minh: dân chủ không chỉ là quyền được trao, mà là sự tham gia chủ động, có trách nhiệm của nhân dân vào đời sống chính trị - xã hội.

80 năm đã trôi qua, những giá trị tư tưởng trong “Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu” của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn vẹn nguyên giá trị thời sự. Tinh thần dân chủ, ý thức công dân, trách nhiệm của nhân dân đối với Nhà nước và xã hội mà Chủ tịch Hồ Chí Minh khơi dậy vẫn là những vấn đề mang tính nền tảng trong công cuộc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay. Trong thực tiễn, quyền bầu cử, ứng cử của công dân không ngừng được mở rộng, bảo đảm bằng hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện. Các kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp đã thực sự trở thành ngày hội của toàn dân, thể hiện sinh động quyền làm chủ của nhân dân đúng như tinh thần dân chủ mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khởi xướng từ năm 1946.

Trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đang hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, việc nhìn lại và tiếp tục phát huy tư tưởng dân chủ Hồ Chí Minh càng có ý nghĩa sâu sắc. Đại hội XIV xác định phương châm: “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển”, trong đó dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Thông điệp dân chủ trong “Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu” luôn là bài học quý nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi người dân hôm nay và mai sau về trách nhiệm tham gia xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước; phát huy quyền làm chủ đi đôi với giữ vững kỷ cương, pháp luật; biến dân chủ thành nguồn sức mạnh nội sinh cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên phát triển, thịnh vượng, hùng cường của dân tộc Việt Nam./.