Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, mặc dù đất nước tạm thời bị chia cắt, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành tình cảm đặc biệt và sự quan tâm sâu sắc đối với đồng bào, cán bộ, chiến sĩ miền Nam. Người thường xuyên theo dõi tình hình chiến trường, trực tiếp chỉ đạo sự nghiệp đấu tranh giải phóng miền Nam và nhiều lần bày tỏ nỗi trăn trở: "Một ngày mà Tổ quốc chưa thống nhất, đồng bào còn chịu khổ là một ngày tôi ăn không ngon, ngủ không yên."

 

Đáp lại tình cảm thiêng liêng ấy, đồng bào và chiến sĩ miền Nam luôn hướng về Bác với lòng kính yêu vô hạn. Trong những đoàn đại biểu từ miền Nam ra thăm miền Bắc, nhiều kỷ vật giản dị nhưng chứa đựng tình cảm sâu nặng đã được gửi kính tặng Người, như cờ Tổ quốc, khăn, đàn nhị, cây vú sữa, cây dừa nước... Trong số đó có Tập thơ Trọng Tuyển – một hiện vật đặc biệt gắn với cuộc đời chiến đấu anh dũng của người chiến sĩ cách mạng, nhà thơ Trọng Tuyển.

 

Ngày 19/10/1962, Giáo sư Nguyễn Văn Hiếu dẫn đầu Đoàn đại biểu Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra thăm miền Bắc. Trong số những tặng phẩm Đoàn mang theo để kính tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh có Tập thơ Trọng Tuyển viết tay. Ngày 20/10/1962, tại buổi gặp Bác ở Phủ Chủ tịch, nhà thơ Thanh Hải thay mặt Đoàn xúc động báo cáo: "Trong những tặng phẩm dâng lên Bác có tập thơ chép tay của anh Trọng Tuyển. Trước khi hy sinh, anh có mơ ước duy nhất là được gửi kính tặng Bác tập thơ do tự tay anh viết. Ước mơ đó của anh hôm nay đã thành sự thật."

 

Nghe những lời ấy, Bác Hồ lặng người, một tay cầm tập thơ, một tay đặt lên ngực và xúc động nói: "Bác chẳng có gì tặng lại cả, chỉ có câu này: Miền Nam yêu quý luôn ở trong trái tim tôi."

 

Đồng chí Trọng Tuyển, tên thật Nguyễn Trọng Tuyển, bí danh Ba Thi, sinh năm 1922 tại xã Kim Động, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên. Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí vào Sài Gòn làm công nhân, sau đó được giác ngộ cách mạng và tham gia phong trào công nhân cứu quốc tỉnh Gia Định. Tháng 10/1945, đồng chí tham gia đơn vị vũ trang Lê Hồng Phong, rồi phụ trách Báo Thống nhất của Tỉnh bộ Việt Minh Gia Định. Từ năm 1949, đồng chí lần lượt giữ các cương vị Trưởng Ban Tuyên huấn Liên Việt, Phó Bí thư và Bí thư Tỉnh ủy Gia Định.

 

Ngày 11/7/1959, trong một trận địch phục kích tại xã An Tịnh, huyện Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh, đồng chí bị thương nặng. Biết mình khó qua khỏi, Trọng Tuyển đã kịp chôn giấu toàn bộ tài liệu đang mang theo, quyết không để rơi vào tay địch, rồi anh dũng hy sinh khi mới 37 tuổi. Sau này, các chiến sĩ cách mạng đã tìm lại được những tài liệu đồng chí cất giấu, trong đó có Tập thơ Trọng Tuyển.

 

Tặng phẩm là tập thơ đóng bìa cứng màu xanh sẫm, bọc ni lông, trên bìa in dòng chữ "Tập thơ Trọng Tuyển" bằng nhũ vàng. Tập thơ gồm 38 bài, được đồng chí sáng tác trong thời gian bị giam tại Nhà tù Gia Định (1955–1956). Những vần thơ ghi lại niềm tin son sắt vào Đảng, tình cảm sâu nặng đối với Bác Hồ kính yêu, Thủ đô Hà Nội và khát vọng thống nhất đất nước của đồng bào miền Nam.

 

Không chỉ là một tác phẩm văn học, Tập thơ Trọng Tuyển còn là biểu tượng của lòng trung thành với cách mạng, của ý chí bất khuất trước kẻ thù và tình cảm thiêng liêng của đồng bào miền Nam đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hiện vật là minh chứng sinh động cho mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Bác Hồ với miền Nam ruột thịt, đồng thời góp phần khẳng định sức mạnh tinh thần to lớn đã làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đưa đất nước đến ngày thống nhất, trọn vẹn ước nguyện của Người.